Davide Enia - Zo ook op aarde

Daar aangekomen bleek het strand vol puin te liggen. Zo'n honderd meter verderop was een illegale bungalow gebouwd. Het puin van de werkzaamheden was overal rondom gedumpt.
'Als er één ding is waar het de maffia aan ontbreekt, en dat zal ze vroeg of laat ook de kop kosten, is het wel oog voor schoonheid.'

****

Boksen: het is een sport die me niet veel zegt. Het begint met een beetje staan springen, al dan niet over een stuk touw, toegeschreeuwd door een trainer met een kromme neus, zijn kalende kop compenserend met uitbundige haargroei op schouders en rug. Het eindigt - als je geluk hebt - met een bloedneus en een handvol blauwe plekken. Niet iets waar ik mijn zaterdagen mee zou vullen. Desalniettemin las ik in Zo ook op aarde zelfs de passages over bokstechniek met veel plezier. Zoals de filosofischer ingestelde liefhebbers graag opmerken: boksen, dat is ook het leven in het klein. Veel rond elkaar heen dansen, een paar klappen incasseren, af en toe de mat kussen en toch weer rechtkrabbelen; de euforie van de winst, de schaamte van de afgang. Het leven zoals het is, zeker?

Maar ik dwaal af. In de ring staat de jonge Davidù. Hij vecht voor de landelijke titel, en eigenlijk ook voor al wie hem lief is: voor zijn oom Umbertino en opa Rosario, die hem het vechten leerden. Voor Nina, het meisje waar hij al jaren verliefd op is. Voor zijn grootmoeder, die hem Latijn leerde toen hij vier was. En zelfs voor Gerruso, de aanhankelijke neef van Nina, die - als hij heel eerlijk is - toch ook een vriend geworden is.

Davide Enia wisselt het hele boek door erg vaak van vertelperspectief: van Davidù naar oom Umbertino in zijn boksschool, en vlotjes door naar opa Rosario tijdens de oorlog in Afrika. De aandacht erbij houden is de boodschap. De toon varieert ook, van humoristisch tot zeer rauw, zoals in de scène waarin Gerruso wordt gedwongen zijn eigen vinger af te snijden. Tussendoor: het Sicilië van de laatste halve eeuw: de bommen van de maffia, de soldaten.

Enia was in Italië al bekend als acteur en toneelschrijver, maar vestigt nu ook zijn naam als romancier. Zo ook op aarde is zijn debuut, wordt wereldwijd vertaald en staat op de longlist voor de Premio Strega 2012. Kansloos is hij zeker niet: Zo ook op aarde combineert de coming-of-age van Zo God het wil met het rauwe van De eenzaamheid van de priemgetallen en het Italia regionale van Het Mussolinikanaal, stuk voor stuk Strega-winnaars. Kan het eigenlijk nog mislopen?

Zo ook op aarde van Davide Enia - oorspronkelijke titel Così in terra - verscheen bij De Bezige Bij in 2012, vertaald uit het Italiaans door Manon Smits.
334 blz, isbn 9789023468691

Hans Warren - Geheim dagboek

Waar zijn moeder hem baarde, loeide nu de storm. Voorgoed zou de wind daar waaien. Wanhopig zochten zijn ogen naar een scherf, een brokje herinnering. Er was niets, enkel die stukken rioolbuis, de homp baksteen, die plant, een wilde clematis, ooit door hemzelf meegebracht uit Zuid-Limburg, die daar nu, opgeworpen, overhangend, verdoemd, worstelde op de grens van het zoute water.

****

Ik maakte kennis met Hans Warren dankzij twitter. Ja, beste critici, dat schaamteloze en privacyverwoestende gedrocht brengt ook wel eens iets moois voort. In welgeteld 6090 tweets, verspreid over ruim twee jaar, vatte @geheimdagboek het leven samen van Hans Warren: Zeelander, dichter, natuurliefhebber en onverbloemd homoseksueel. De wereld zal zich hem vooral herinneren dankzij zijn dagboeken, in drieëntwintig delen gepubliceerd tussen 1981 en 2009. Deze Geheim dagboek 1942 - 2001 bevat een bloemlezing, samengesteld door Mario Molegraaf, die in 1978 Warrens leven en dagboek binnenstapte om er niet meer weg te gaan.

In de beginjaren ligt de nadruk nog op de wijde wereld: de oorlogsjaren, de grote overstromingen van 1953, maar ook het eenvoudige natuurschoon in de tuin en langs de dijken. Gaandeweg wordt het dagboek persoonlijker. Ondanks zijn nogal expliciete voorliefde voor zuiderse jongemannen huwt hij de Engelse Mabel, die hem drie kinderen baart. Echt gelukkig maakt zij Warren niet, getuige de vele avontuurtjes. De rust keert terug met de komst van Mario, op dat moment zeventien jaar oud - hijzelf is er dan zevenenvijftig. Al die tijd blijft hij openhartig schrijven over zijn veroveringen, ontmoetingen met de groten van de Nederlandse literatuur ("de onmogelijke prop Hella Haasse") en de aftakeling die zich in de jaren negentig begint te manifesteren en tot een pijnlijk maar verlossend einde leidt.

Zijn het Warrens literaire kwaliteiten die je doen voortlezen, is het de evolutie in de Nederlandse maatschappij, of is het toch het voyeurisme dat het 'm doet? Het zal wel de uitstekend gedoseerde mengeling van de drie zijn.

Geheim dagboek 1942 - 2001 van Hans Warren verscheen bij Prometheus in 2012.
386 blz, isbn 9789044619867

Tom Holland - Het vierde beest

Wat de Koran verder ook moge zijn, het is geen geschiedenisboek. Zonder alle commentaren die opheldering geven over zijn mysteries en zonder alle biografieën van de Profeet en alle uitgebreide verzamelingen hadiths, waarvan er niet één, in de vorm waarin wij ze bezitten, dateert van voor het begin van de derde eeuw na de hidjra, zouden we schokkend genoeg nauwelijks aanleiding hebben het boek met ene Mohammed in verband te brengen.

**

Een van de succesvolste schrijvers van historische non-fictie, Tom Holland, sluit met Het vierde beest zijn oudheidtrilogie af. Die begon veelbelovend met Caesar en Cicero in Rubicon en verhuisde naar Griekenland in Perzisch vuur. Tussendoor schreef hij De gang naar Canossa, over Europa rond het jaar 1000, om nu dus terug te keren naar de laatste jaren van de antieke oudheid. Het strijdtoneel - vaak letterlijk - is verplaatst in oostelijke richting: Rome is roemloos tenonder gegaan, Constantinopel heeft de heerschappij over het Westen overgenomen. Die nieuwe Romeinse heersers zijn in een constante strijd verwikkeld met de volkeren aan hun oostgrenzen. Lange perioden van gewapende stilte worden afgewisseld met wapengekletter. Geen Perzische plundertocht in het Romeinse hinterland of Holland wijdt er wel een paar zinnen aan, zo lijkt het.

Daarbovenop ent hij de geschiedenis van drie wereldreligieën, christendom, islam en jodendom, die net in dat strijdgebied trachten aan invloed te winnen. De oorlog om land kan allicht niet los gezien worden van de strijd om de geesten van de bevolking, maar Holland legt wel zeer sterk de nadruk op de politieke achtergrond.

Niettemin krijgt de islam veel aandacht, met talloze vraagtekens bij het ontstaan en de geschiedkundige achtergrond van de Koran. Je kan er wel wat van opsteken, af en toe, maar de rode draad verdrinkt in een warboel van caesars, sjahs en kaliefen, allang vergeten volksstammen, dito messiassen en heilige geschriften.Na bijna vierhonderd pagina's zou je de vraag eigenlijk niet meer moeten stellen, maar what's your bloody point, Tom?

Het vierde beest van Tom Holland - oorspronkelijke titel In the shadow of the Sword. The Battle for Global Empire and the End of the Ancient World - verscheen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep in 2012, vertaald uit het Engels door Boukje Verheij.
507 blz, isbn 9789025369088

Valerio Massimo Manfredi - De adelaar

Toen keek Silius Salvidienus temidden van de algemene opwinding naar de blik van Caesar. Zijn grijze ogen, glanzend van een vermoeid licht dat aan en uit leek te gaan, drukten alleen levensmoeheid uit, een nu wel ondraaglijke inspanning. Ogen van een man die zijn schreden alleen naar het onmogelijke kon richten of naar de dood.
Allebei onaanvaardbare uitkomsten.

***

Jullie blijven ook gretig series en 3D-films over de Titanic tot jullie nemen - en iedereen weet hoe dát verhaal afloopt -, dus kan er ook nog wel een boek bij over de dood van Julius Caesar. Tu quoque, Brute, fili mi, luidden zijn laatste woorden. Al moet gezegd dat hij die in De adelaar niet over de lippen krijgt, op die beruchte vijftiende maart van het jaar vierenveertig voor Christus, oftewel de Iden van maart, zoals het boek oorspronkelijk zou getiteld worden.

Net zoals de 3D een extra dimensie toevoegt aan Titanic, tracht Valerio Massimo Manfredi, hoogleraar archeologie in Milaan en in eigen land bestsellerauteur, de ondergang van Caesar een eigen draai te geven. Hij doet dat door te focussen op de laatste week en er een sterk gedramatiseerde eindsprint aan toe te voegen: het complot wordt ontdekt, ergens aan de andere kant van de bergen, en koeriers pro en contra gaan op weg om Caesar te verwittigen, dan wel tegenstanders uit de weg te ruimen. De spanning wordt zoetjesaan opgevoerd tot je tegen wil en dank begint te denken aan een toekomst mét Caesar. Quod non, uiteraard. Een hoogleraar archeologie kan zich veel permitteren, maar dat nu ook weer niet.

De adelaar van Valerio Massimo Manfredi - oorspronkelijke titel Idi di Marzo - verscheen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep in het voorjaar van 2012, vertaald uit het Italiaans door Jan van Geldrop.
271 blz, isbn 9789025369323

Lydia Verbeeck - Schijndood

De jongeman keurde de wachtmeester, die in de richting van de Vismarkt wegliep, geen blik waardig. Zijn aandacht richtte zich op de schout, die de Eikelstraat in was gegaan.
De duurtijd van een bliksemschicht gloeiden zijn ogen van haat. Hij riep zichzelf tot de orde en meteen was zijn blik weer opvallend leeg en onverschillig. Hij liep ook de Eikelstraat in.

***

Lydia Verbeeck is stadsgids in Lier, een kleine stad in de provincie Antwerpen, met een als werelderfgoed erkend belfort en begijnhof. Lier kreeg stadsrechten in 1212, welgeteld 800 jaar geleden. Verbeeck hangt er een wedstrijdje aan vast in Schijndood, deel vijf in een reeks rond Godfried Lesage, schout van Lier in het begin van de zeventiende eeuw. Daarvoor moet je het boek al niet meer kopen - de hoofdprijs werd al op 31 maart uitgedeeld - maar gelukkig zijn er ook andere troeven.

Het verhaal begint wat warrig, met een overrompeling aan personages. Misschien zijn een paar ervan al gekend uit voorgaande delen. Niet gelezen, dus ik weet het niet. Godfried Lesage is er natuurlijk, met zijn hele huishouden (zoon, huishoudster, meid, stalknecht). Daarnaast wachtmeester Wouter Meyvisch, die een illegaal gokspel op het spoor is. En dan zijn er nog een vroedvrouw en een blauwe pater, om het bij de hoofdrolspelers te houden. De tijdslijn varieert bovendien in de eerste hoofdstukken tussen 1603 en 1612, wat het er niet eenvoudiger op maakt.

Maar de aanhouder wint, en na een blad of honderd (in grote Manteau-letters, zo erg is dat niet) kan je beginnen meeleven met Lesage, die voor het welzijn van zijn zoon moet vrezen, en met Wouter Meyvisch, die de liefde van zijn leven vindt. Of met vroedvrouw Weibroeckx, die heel goed moet opletten wat ze doet tijdens de uitoefening van haar job. Wat blijft, doorheen het hele boek, is de verbazing over hoe onze over-over-over-betovergrootouders hun leven doorbrachten. En een portie suspense ook, niet te veel, maar genoeg om de spanning erin te houden tot en met de kundige afronding van de verschillende verhaallijnen. Mocht ik de vorige vier delen ook gelezen hebben, ik zou zeggen: mooie afsluiter van de reeks.

Schijndood van Lydia Verbeeck verscheen bij Manteau in het voorjaar van 2012.
399 blz, isbn 9789022327111